Nazım Hikmet ölümünün 51. yılında anılıyor

3 Haziran 1963 yılında Moskova’da kaybettiğimiz dünyaca ünlü şairimiz Nazım Hikmet Ran gerek Türkiye’de gerekse yurtdışında çeşitli etkinliklerle anılıyor.

KÜLTÜR - SANAT - 2014-06-03 20:35:52

Mustafa Sönmez


1938 yılında düzmece oyunlarla kumpas kurulan ve düzmece mahkemelerde vatan hainliğiyle yargılanan Nazım Hikmet Ran, hakimin şu sözleriye irkildi; “Ordu içinde kışkırtma çıkarmak isteyen Nazım Hikmet Askeri Ceza Kanunu’nun 94. maddesine göre 15 yıla mahkum edilmiştir!” Bu olayı yıllar sonra Gazeteci Falih Rıfkı Atay  TBMM’de Kazım Özalp’tan duyduğu sözleri yazdı: “Vesika yokmuş ha? Delil bulunamazmış ha? Biz onu Divani Harbe mahkum ettirelim de gününü görsün” (Dünya Gazetesi 2 Mayıs 1965).


İşte böyle kumpasın kurbanı olan Nazım, 1950 yılında Menderes Hükümeti’nin çıkardığı “genel af”la özgürlüğüne kavuştu ama hem tekrar askerliğe çağrılması hem de öldürülme konusundaki duyumları onu yurtdışına çıkmaya mecbur etti. 1948 yılında ünlü edebiyatçımız Sebahattin Ali de öldürülme korkusundan Yunanistan’a geçerken Meriç Nehrinde öldürülmüştü. Bu nedenle Nazım Hikmet yurtdışına çıkmayı uygun buldu ve Rusya gitti. Şiirlerini orada yazmaya, konferanslar ve siyasi demeçler vermeye devam etti. Menderes Hükümeti’nin izlediği Türkiye’yi Amerikanlaştırma politikalarını şiddetle eleştirdi.

 

Nazım’ın Menderes’e yönelttiği eleştiriler onu 1953 yılında yine ‘vatan hainliği’yle suçlanarak 25 Temmuz 1951 yılında vatandaşlıktan çıkarılmasına neden oldu. O da Rus vatandaşlığına geçti. Kendini Dünya Barışı için çalışmalara adadı. Bu alanda yoğun çaba harcadı. Dünya Barışı için konferansların düzenlenmesi çalışmalarında yer aldı. Pek çok konferansta konuşmacı olarak bulundu. 1958 yılında Stockholm Dünya Barış Konferansı’na katıldı. Buradaki Türklerle tanıştı. O zaman yeni yeni ünlenen Lütfü Özkök dünyaya yayılan fotoğraflarını çekti.


Nazım Hikmet vatanı Türkiye’yi oldukça çok seviyordu. Bunu zaman zaman şiirlerine yansıtıyor ve bu yazdığı dizelerle avunuyordu: “Dört nala gelip uzak Asyadan / Akdenize bir kısrak başı gibi uzanan / Bu memleket bizim...” Sonuçta vatan hasretiyle öldü. Ölümünden önce yazdığı “Vasiyeti” AKP iktidarının verdiği “iade-i itibar” ve vatandaşlığa yeniden alınma kararına rağmen türlü nedenlere bağlı olarak yerine getirilmiyor. Ne yazmıştı Nazım; “Anadolu’da bir köy mezarlığına gömün beni / ve de uyarına gelirse, tepemde bir de çınar olursa / taş maş da istemez hani...” Nazım’ın vasiyeti hala geçerli olarak duruyor.


Menderes Hükümeti’nin kendisini sürekli vatan hainliğiyle suçlaması karşısında yazdığı “Vatan Haini” şiiriyle yanıt verdi:

"Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.
Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet.
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ."
Bir Ankara gazetesinde çıktı bunlar, üç sütun üstüne, kapkara haykıran puntolarla,
bir Ankara gazetesinde, fotoğrafı yanında Amiral Vilyamson'un
66 santimetre karede gülüyor, ağzı kulaklarında, Amerikan amirali
Amerika, bütçemize 120 milyon lira hibe etti, 120 milyon lira.
"Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ."

Evet, vatan hainiyim, siz vatanperverseniz, siz yurtseverseniz, ben yurt
hainiyim, ben vatan hainiyim.
Vatan çiftliklerinizse,
kasalarınızın ve çek defterlerinizin içindekilerse vatan,
vatan, şose boylarında gebermekse açlıktan,
vatan, soğukta it gibi titremek ve sıtmadan kıvranmaksa yazın,
fabrikalarınızda al kanımızı içmekse vatan,
vatan tırnaklarıysa ağalarınızın,
vatan, mızraklı ilmühalse, vatan, polis copuysa,
ödeneklerinizse, maaşlarınızsa vatan,
vatan, Amerikan üsleri, Amerikan bombası, Amerikan donanması topuysa,
vatan, kurtulmamaksa kokmuş karanlığımızdan,
ben vatan hainiyim.
Yazın üç sütun üstüne kapkara haykıran puntolarla :
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”


Bu şiiri bugün koşullarındaki Türkiye için de geçerlidir...


Nazım, haksız yere suçlanarak, cezalandırılması üzerine Cumhurbaşkanı olan Mustafa kemal Atatürk’e bir bağışlanma ve suçsuz olduğunu belirten bir mektup yazdı. İşte o mektup:


NAZIM HİKMET’TEN ATATÜRK’E MEKTUP


“Cumhurreisi Atatürk’ün Yüksek Katına Türk Ordusunu ‘isyana teşvik’ ettiğim iddiasıyla ‘on beş yıl ağır hapis’ cezası giydim. Şimdi de Türk Donanmasını ‘isyana teşvik etmekle’ suçlanıyorum. Türk inkılabına ve senin adına and içerim ki suçsuzum. Askeri isyana teşvik etmedim. Kör değilim ve senin yaptığın her ileri dev hamleyi anlayabilen bir kafam yurdumu seven bir yüreğim var. Askeri isyana teşvik etmedim. Yurdumun ve inkılapçı senin karşında alnım açıktır. Yüksek askeri makamlar devlet ve adalet küçük bürokrat ve gizli rejim düşmanlarınca aldatılıyorlar. Askeri isyana teşvik etmedim. Deli serseri mürteci satılmış; inkılap ve yurt haini değilim ki bunu bir an olsun düşünebileyim. Askeri isyana teşvik etmedim. Senin eserine ve sana aziz olan Türk dilinin inanmış bir şairiyim. Sırtıma yüklenen ve yükletilecek hapis yıllarını taşıyabilecek kadar sabırlı olabilirdim. Büyük işlerinin arasında seni bir Türk şairinin felaketi ile alakalandırmak istemezdim. Bağışla beni. Seni bir an kendimle meşgul ettimse alnıma vurulmak istenen bu ‘inkılap askerini isyana teşvik’ damgasının ancak senin ellerinle silinebileceğine inandığımdandır. Başvurabileceğim en inkılapçı baş sensin. Kemalizm ve senden adalet istiyorum. Türk inkılabına ve senin başına and içerim ki suçsuzum.”


Araştırmacı gazeteci Soner Yalçın 11 Ocak 2009 yılında yazdığı bir değerlendirmede şöyle diyor: ”Bu mektup Atatürk’e ulaşamadı. Atatürk ağır hastaydı. Nazım Hikmet’in akrabası Ali Fuat Cebesoy’un çabaları da yetmedi. Cebesoy okul yıllarından beri arkadaşı olan Atatürk’e olayı ancak hasta yatağında iletebildi Atatürk “görüyorsun ne durumdayım Mareşal’i darıltmadan siz bir çözüm bulun” dedi. Mareşal; Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fevzi Çakmak’tı. Davalarla özel olarak ilgilenmişti. Her taşın altında komünist aramıştı. Ne ilginçtir yıllar sonra Genelkurmay Başkanlığı’ndan alınınca bunu kabul edemedi politikaya atıldı; İnsan Hakları Derneği’ni kurdu ve bu nedenle komünist olmakla itham edildi! Diyeceksiniz ki mesele sadece komünizmin tehlikeli görülmesi sonucu Nazım Hikmet başta olmak üzere onlarca kişinin cezaevlerine tıkılması mıydı? Eğer ortada hukuk yoksa biliniz ki siyasal bir çekişme vardır. Örneğin Mustafa Kemal hasta yatağında iken siyasetin gündeminde “milli şefin” kim olacağı sorusu vardı. Bir yanda Şükrü Kaya Tevfik Rüştü Aras gibi Sovyetler Birliği ile yakın dış politika yürütenler diğer yanda diğerleri… Eh komünistler orduyu kışkırtıyorsa Kaya ve Aras’ın “milli şef” olmasına olanak yoktu. Zaten sonra ikisi de tasfiye edildiler. Demem o ki meselelere daha geniş açıdan bakmakta hep yarar var…”


Ünlü ozanımız Nazım Hikmet (Ran)’in ölümünün 51. Yıldönümünde sevgi ve saygıyla anıyor, anısı önünde saygıyla eğiliyor, ruhun şad olsun dileklerimi sunuyorum.

 

Günün Diğer Haberleri