ERKEK EGEMEN TOPLUM VE KADIN

İran’da kadın cinayetleri yalnızca aile içi bir sorun değil, aynı zamanda hukuki ve toplumsal bir sorumluluk meselesidir. İran’da kadın cinayetlerini ve aile içi şiddeti konuşurken sürekli aynı sorularla karşılaşıyoruz: Ekonomik kriz mi? Geleneksel aile yapısı mı? Kültürel değişim mi? Kadınların özgürlük taleplerinin erkekler tarafından kabul edilmemesi mi?

ERKEK EGEMEN TOPLUM VE KADIN
ERKEK EGEMEN TOPLUM VE KADIN Admin
Bu içerik 319 kez okundu.

İSVEÇ POSTASI

Kadınları Korumayan Hukuk, Erkek Egemenliğini Nasıl Güçlendiriyor?

İran’da kadın cinayetleri yalnızca aile içi bir sorun değil, aynı zamanda hukuki ve toplumsal bir sorumluluk meselesidir.

İran’da kadın cinayetlerini ve aile içi şiddeti konuşurken sürekli aynı sorularla karşılaşıyoruz: Ekonomik kriz mi? Geleneksel aile yapısı mı? Kültürel değişim mi? Kadınların özgürlük taleplerinin erkekler tarafından kabul edilmemesi mi?

Bunların hepsinin toplumsal gerçeklikle ilişkisi var. Ancak meselenin çok daha önemli bir boyutu bulunuyor: Devletin kadını koruma sorumluluğu ve hukuk sisteminin kadın ile erkek arasında kurduğu eşitsiz ilişki.

"İran’da son bir ay içinde en az 14 kadın ve kız çocuğunun aile içindeki erkekler tarafından öldürüldüğü bildirildi. Kurbanların arasında çocuk yaşta evlendirilen kızlar, hamile kadınlar ve babaları tarafından öldürüldüğü öne sürülen öğrenciler bulunuyor. Ortaya çıkan tablo münferit “aile facialarını” değil; yasaların, okulların ve koruma kurumlarının kadınları şiddetin içinden çıkaramadığı yapısal bir çöküşü gösteriyor. (Harayhaber.com)"

Bir ülkede kadınların öldürülmesini yalnızca bireysel suçlar üzerinden değerlendiremeyiz. O ülkede kadının hangi haklara sahip olduğuna, şiddet gördüğünde nereye başvurabildiğine, failin nasıl cezalandırıldığına ve hukukun aile içindeki güç ilişkilerini nasıl düzenlediğine de bakmak gerekir.

İran’da asıl tartışılması gereken meselelerden biri budur.

Hukuk kadını eşit bir birey olarak koruyor mu, yoksa erkek otoritesini aile düzeninin doğal bir parçası olarak mı kabul ediyor?

Evlilikte eşit olmayan haklar

İran Medeni Kanunu’nda aile içindeki hukuki konumlar kadın ve erkek açısından eşit düzenlenmemiştir.

Örneğin Medeni Kanun’un 1105. maddesi aile reisliğini erkeğe vermektedir. Kadının boşanma hakkı da erkekle aynı kapsamda değildir. Erkek belirli koşullara bağlı olmadan boşanma talep edebilirken kadın, kanunda belirtilen koşulları mahkemede kanıtlamak zorundadır.

Çocukların velayeti ve hukuki vesayetinde de baba lehine önemli yetkiler bulunmaktadır.

Bunlar yalnızca hukuki ayrıntılar değildir. Kadının aile içindeki ekonomik ve toplumsal bağımsızlığını doğrudan etkileyen düzenlemelerdir.

Birden fazla evlilik: Eşitliğin olmadığı yerde aile düzeni

İran’da erkeklerin birden fazla kadınla evlenebilmesi de bu hukuki eşitsizliğin önemli örneklerinden biridir.

İran hukukunda erkek dört kadına kadar sürekli evlilik yapabilir. Ayrıca geçici evlilik (sigheh) uygulaması da bulunmaktadır.

1975 tarihli Aileyi Koruma Yasası, ikinci evlilik için mahkeme izni öngörüyordu. Ancak 1979 Devrimi sonrasında bu düzenlemenin ilgili hükümleri etkisiz hâle getirildi. Günümüzde erkeğin birden fazla sürekli evlilik yapabilmesi için eski sistemdeki gibi mahkeme izni şartı bulunmamaktadır.

Kadınlara ise birden fazla erkekle evlenme konusunda eşdeğer bir hak tanınmamıştır.

Burada mesele yalnızca çok eşlilik değildir. Mesele, evlilik kurumunda bir cinsiyete tanınan hukuki imkânın diğer cinsiyete tanınmamasıdır.

Bir kadından tek eşli bir evlilik beklenirken erkeğin birden fazla evlilik yapabilmesinin hukuken kabul edilmesi, aile içindeki eşitlik tartışmasını kaçınılmaz hâle getirir.

Elbette her çok eşli evlilik şiddet anlamına gelmez. Ancak kadının rızası, ekonomik güvencesi ve evlilikten ayrılabilme imkânı yeterince korunmuyorsa bu düzenleme kadınların kırılganlığını artırabilir.

Şiddet karşısında hukukun sessizliği

Daha ağır sorun ise kadının şiddete uğradığında karşılaştığı hukuki engellerdir.

Human Rights Watch’un 2026 İran raporunda, ülkede aile içi şiddetin ve evlilik içi tecavüzün bağımsız suçlar olarak düzenlenmediği belirtilmektedir.

Bir başka ifadeyle, kadının kendi evinde, eşi tarafından maruz bırakıldığı şiddeti önlemek ve mağduru korumak için kapsamlı, bağımsız bir yasal çerçeve bulunmamaktadır.

Kadına yönelik şiddeti önlemeyi amaçlayan yasa tasarıları yıllardır gündeme gelmesine rağmen kapsamlı bir koruma yasası yürürlüğe girmemiştir.

Bir kadın eşinden şiddet gördüğünde yalnızca fiziksel saldırıyla mücadele etmek zorunda değildir. Aynı zamanda ekonomik bağımlılık, boşanma güçlüğü, çocuklarının velayetini kaybetme korkusu ve toplumsal baskıyla da karşı karşıyadır.

Bu koşullarda kadına yalnızca şikâyet etmesini söylemek yeterli değildir. Devletin onu koruyacak mekanizmaları kurması gerekir.

Namus gerekçesiyle öldürme ve hukuki eşitsizlik

İran hukukunda tartışılması gereken başka bir konu da namus gerekçesiyle işlenen cinayetlere ilişkin düzenlemelerdir.

İran İslam Ceza Kanunu’nun 301. maddesi, babanın veya baba tarafından büyükbabanın çocuğunu öldürmesi durumunda kısas uygulanmasına ilişkin istisna içermektedir.

630. madde ise kocanın eşini zina hâlinde yakaladığını ileri sürdüğü belirli koşullarda eşini ve diğer erkeği öldürmesine ilişkin özel bir düzenleme içermektedir.

Bu maddeler, aile içindeki erkek otoritesinin ceza hukuku bakımından nasıl ayrıcalıklı bir konuma getirilebildiğini gösteren ciddi örneklerdir.

Bir kadının yaşam hakkı, ailesinin veya eşinin namus anlayışına bağlı olamaz.

Namus, gelenek veya aile itibarı hiçbir koşulda cinayetin meşru gerekçesi hâline getirilemez.

Devletin sorumluluğu

Burada çok önemli bir soruyla karşı karşıyayız:

Bir devlet kadınlara giyimlerinden davranışlarına kadar pek çok konuda müdahale ederken onların aile içinde şiddetten korunmasını neden aynı kararlılıkla güvence altına alamıyor?

Kadının nasıl giyineceğini, kiminle evleneceğini ve nasıl yaşayacağını düzenlemeye çalışan bir hukuk sistemi, kadının yaşam hakkını ve beden bütünlüğünü korumayı da temel görevi kabul etmelidir.

Devletin görevi ailedeki erkek otoritesini korumak değildir. Kadının da erkeğin de eşit insan haklarına sahip olduğu bir hukuk düzeni oluşturmaktır.

Kadınların özgürlük talebi aileye karşı bir tehdit değildir. Kadının boşanmak istemesi, evliliği reddetmesi, çalışması, kendi parasını kazanması veya kendi yaşamını belirlemesi suç değildir.

Bunlar temel insan haklarının parçasıdır.

İran toplumunda kadınlar değişiyor. Eğitim görüyor, çalışıyor, kendi kararlarını almak istiyor ve geleneksel aile düzenindeki eşitsizlikleri sorguluyor.

Toplum değişirken hukuk bu değişimin gerisinde kalırsa, aile içindeki çatışmaların ağırlaşması şaşırtıcı değildir.

Ancak hiçbir toplumsal değişim cinayetin mazereti olamaz.

Kadınların özgürleşmesi şiddetin nedeni değil, şiddete dayalı otoritenin sorgulanmasının bir sonucudur.

İran’da kadın cinayetlerini azaltmak istiyorsak yalnızca erkeklerin davranışlarını değil, o davranışları önleyemeyen hukuki düzeni de tartışmalıyız.

Çünkü kadınları korumayan hukuk, yalnızca bir koruma boşluğu yaratmaz. Eşitsizliği de devam ettirebilir.

Bir kadının yaşam hakkı, eşinin iznine, babasının kararına veya ailesinin namus anlayışına bağlı olamaz.

Devletin görevi erkeğin otoritesini değil, kadının yaşamını korumaktır.

Kaynakça

1. Human Rights Watch – World Report 2026: İran'da kadınlara yönelik ayrımcılık, aile içi şiddet ve hukuki koruma eksiklikleri.

2. UN Women – Iran Data Hub: İran'da kadına yönelik şiddeti özel olarak düzenleyen bağımsız bir yasanın bulunmadığı bilgisi.

3. İran Medeni Kanunu: Evlilik ve aile reisliğiyle ilgili hükümler.

#İran #erkek egemen toplum #kadın #taşlama #hukuk #kadın sorunu
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
ATATÜRK: “ÖĞRETMENLER YENİ NESİL SİZİN ESERİNİZ OLACAKTIR”
ATATÜRK: “ÖĞRETMENLER YENİ NESİL SİZİN ESERİNİZ OLACAKTIR”
BUGÜN 5 ARALIK TÜRK KADININA SEÇME VE SEÇİLME HAKKININ TANINMASININ 90. YIL DÖNÜMÜ KUTLU OLSUN
BUGÜN 5 ARALIK TÜRK KADININA SEÇME VE SEÇİLME HAKKININ TANINMASININ 90. YIL DÖNÜMÜ KUTLU OLSUN