NEW YORK BELEDİYE BAŞKANI MAMDANİ’YE AÇIK MEKTUP

İSVEÇ POSTASI

ATATÜRKÇÜ DÜŞÜNCE DÜNYA PLATFORMU
________________________________________________________________

Sayın Belediye Başkanı Mamdani,

24 Nisan 2026'da resmi X hesabınızdan yaptığınız paylaşımı dikkatle inceledik. New York gibi dünyanın en kozmopolit ve çok kültürlü şehrinin seçilmiş yöneticisi olarak, tarihsel açıdan son derece tartışmalı iddiaları kesin gerçekmiş gibi kamuoyuyla paylaşmanız; hem hukuki standartlar hem de şehrinizde yaşayan Türk ve Azerbaycanlı topluluklar açısından ciddi sorunlar barındırmaktadır. Bu yanıtı, söz konusu iddiaların tarihsel ve hukuki gerçeklikle bağdaşmayan boyutlarını kamuoyunun bilgisine sunmak amacıyla kaleme aldık.

'1,5 Milyon Katliam' İddiası Hakkında

Paylaşımınızda 'Osmanlı İmparatorluğu tarafından katledilen 1,5 milyon Ermeni' ifadesini kullandınız. Bu rakam akademik çevrelerde tartışmalıdır. Justin McCarthy, Guenter Lewy ve diğer bağımsız Batılı tarihçiler, dönemin demografik verilerine dayanarak ölü sayısını 300.000–400.000 olarak tahmin etmekte; bu ölümlerin büyük bölümünü Birinci Dünya Savaşı'nın yarattığı savaş ortamı, salgın hastalıklar ve kıtlığa bağlamaktadır. Üstelik aynı dönemde 2–2,5 milyon Müslüman- Türk de hayatını kaybetmiştir.

Tek taraflı bir acı anlatısı, tarihin bütününü yansıtmaz.

Hukuki 'Soykırım' Nitelendirmesi Hakkında

1948 BM Soykırım Sözleşmesi, soykırımı çok spesifik bir niyet unsuru (dolus specialis) ile tanımlar. Bu olaylar bugüne kadar bağımsız ve tarafsız bir uluslararası mahkemede yargılanmamıştır. En çarpıcı örnek Malta'dır: 1919–

1921 yılları arasında İngilizler, yüzü aşkın Osmanlı yöneticisini Malta'da tutuklu tutmuş ve kapsamlı bir soruşturma yürütmüştür.

Sonuç:İngiliz Başsavcısı, hiçbir hukuki kanıt bulunamadığı gerekçesiyle dava açmamıştır.

Bu gerçek, iddiaların o dönemde dahi hukuki zemine oturtulamadığını açıkça ortaya koymaktadır. Konuya ilişkin kapsamlı belgeler için Uluç Gürkan'ın Malta Yargılamaları — İngiliz Belgeleriyle (Kaynak Yayınları) adlı eserine başvurulabilir.

Dağlık Karabağ'ı 'Soykırımın Devamı' Olarak Nitelendirmeniz Hakkında

Paylaşımınızda Dağlık Karabağ'daki gelişmeleri “100 yılı aşkın süre önce başlayan soykırım kampanyasının devamı”olarak tanımladınız. Bu ifade, uluslararası hukukla doğrudan çelişmektedir.

BM Güvenlik Konseyi'nin 822, 853, 874 ve 884 sayılı kararları Dağlık Karabağ'ı uluslararası alanda tanınmış Azerbaycan toprağı olarak tescil etmiştir. Azerbaycan'ın kendi egemen toprağı üzerinde devlet otoritesini yeniden tesis etmesi, uluslararası hukuk çerçevesinde meşru bir egemenlik hakkının kullanımıdır. New York Belediye Başkanı sıfatıyla BM kararlarını yok sayan bir nitelendirme yapmak, hem hukuki hem diplomatik açıdan kabul edilemez.

'Tarihin Kendini Tekrar Etmemesi' Çağrısı Hakkında

Bu çağrıya içtenlikle katılıyoruz. Ancak tarih, seçici bir bellekle değil bütünüyle ele alındığında anlam kazanır. New York'ta ve ABD'de bugün hâlâ tam anlamıyla hesaplaşılmayı bekleyen tarihsel meseleler mevcuttur:

Yerli Amerikalılara yönelik sistematik soykırım ve toprak gaspı
Yüzyıllar boyunca süren kölelik sistemi ve sonrasındaki ayrımcı uygulamalar
İkinci Dünya Savaşı döneminde Japon-Amerikalılara uygulanan toplama kampları

Uluslararası hukuki standartların tutarlı biçimde uygulanması, seçici ahlaki yargılardan çok daha güçlü ve saygın bir tutum oluşturur.

5. Çözüm Önerimiz

Türkiye, 2005'ten bu yana kalıcı bir çözüm için şu teklifi masada tutmaktadır: Tarafsız üçüncü ülke tarihçilerinin de katılımıyla oluşturulacak bağımsız bir ortak tarih komisyonunda arşivlerin karşılıklı açılması. Ermenistan bu teklifi bugüne kadar reddetmiştir.

Gerçek bir tarihsel hesaplaşma ve kalıcı barış isteyenler, bu teklifi desteklemelidir. ADDP olarak, siyasi açıklamalar yerine bilimsel diyalogu ve uluslararası hukuka saygıyı öncelikli tutmaya devam edeceğiz.

Not: Bu yanıt, ADDP'nin Türkiye'nin resmi tutumunu destekleyen değerlendirmesini ve uluslararası akademik çevrelerde dile getirilen karşı argümanları yansıtmaktadır. Ermeni meselesi, farklı tarihçilerin çelişen kanıt ve yorumlarıyla tartışılmaya devam eden çok katmanlı bir tarihsel ve siyasi sorundur.

Kaynaklar

McCarthy, Justin. Muslims and Minorities. NYU Press, 1983.
Lewy, Guenter. The Armenian Massacres in Ottoman Turkey: A Disputed Genocide. Univ. of Utah Press, 2005.
Gürkan, Uluç. Malta Yargılamaları — İngiliz Belgeleriyle. Kaynak Yayınları.
BM Soykırım Sözleşmesi, 1948, Madde II.
BM Güvenlik Konseyi: S/RES/822, 853, 874, 884 (1993).
Malta Davaları — İngiliz Dışişleri Bakanlığı Arşivleri, FO 371/6504, 1921.
T.C. Dışişleri Bakanlığı, 'Ermeni Meselesi' — Resmi Tutum Belgesi, 2005