Yrd. Doç. Dr. TURAN AKMAN ERKILIÇ

Köy Enstitüleri sosyal, ekonomik, politik ve pedagojik yönleriyle çok tartışılan bir konudur. Konunun çok tartışılıyor olmasının çok değişik nedenleri sıralanabilir. Belki de tartışmanın ana nedeni, Köy Enstitülerinin ilk çıkış noktasından itibaren toplumun politik olarak kutuplaşmasıdır.

Neden çok tartışılır?

Bu çıkış tarihsel gelişim içinde kimi etkilerini yitirmiş olsa da belirli bir yoğunluk da hâlâ var gibi... Aslında Köy Enstitülerinin salt politik açıdan tartışılması ya da aktif siyasete konusu edilmesi bir bakıma bu eğitim uygulamasının katkılarının da olumsuz algılanmasına kimi etkilerinin olduğu da açık. Ancak öncelikle akademisyenler ve eğitimciler olay ve süreçleri kendi mecrasında kuşkusuz teorik arka planıyla bütüncül açıklamak ve tartışmak zorundadırlar.

Köy Enstitüleri İslami ağırlığın olduğu çok kültürlü, çok kimlikli ağırlıklı olarak kapalı bir yapı için tarımsal üretim yapan bir bakıma yarı feodal imparatorluğun üzerine çağdaş uygarlığı amaçlamış bir politik yapının egemenlik kurmaya çalıştığı dönemde kurulmuştur.
 

Köy Enstitüleri nasıl ortaya çıktı?

Ülke on yıllar süren savaşların ardından bitkindir; halk yoksuldur ancak Mustafa Kemal’in çağdaş uygarlığa yükselme ülküsü en azından lider kadroda bir ülkü olarak egemendir. Ancak ülküyü geliştirecek ekonomik, sosyal ve insan kaynağı yok denecek kadar azdır.
Ülke ekonomik ve sosyal yapı açısından neredeyse yeni bir ortaçağ; buna karşılık amaçlanan dünya, çağdaş yeni bir dünya! Bu durumdan çıkış için çözüm, sosyal sermaye olarak insan kaynağının geliştirilmesinin pragmatik olarak öncelikle işe koyulmasıdır.
 

Yararcılık ve ilerlemecilik

Enstitüler bir bakıma pragmatizm (yararcılık) ve progresivizm (ilerlemecilik) anlayışının egemenlik kazandığı eğitim kurumlarıdır. Enstitü uygulamaları, iş içinde üretim odaklı eğitim program ve uygulamaları ile eldeki kaynakları akılcı kullanılmanın yanı sıra yararcı bir anlayışa dayalıdır. Kimi eleştiriler olmakla birlikte, okul ve okuldaki çoğu gereksinimlerin üretiminin öğrencilerce yapılması ve uygulamalı eğitim hem ekonomik hem sosyal hem de pedagojik olarak yararcı anlayışın bir yansımasıdır.
 

Demokratik nitelikler

Her eğitim kurumu gibi enstitüler de daimici (perennialist) ve esasici bir nitelik gösterirler. Her eğitim sistemi özünde bir politik tezin yansımasıdır. Bu bağlamda enstitülerin de politik izler taşıması son derece doğaldır.

Ancak demokratik olma özünde politik açıdan kurumun akademik, bilimsel nitelik taşıması ve eleştiriye açık olmasıdır. Kuşkusuz enstitüler yeni Cumhuriyetin ideolojisini aktarma işlevi yüklenmişlerdir. Ancak aynı enstitüler çağına göre önemli demokratik niteliklere sahiptirler. Eğitim kurumun politik olması özündedir, onu demokratik kılan eleştiriye açıklığı ve işleyişinde demokratik hak ve özgürlükleri içermesidir.

Sonuç olarak, enstitü deneyiminden ulusal ve uluslararası eğitim uygulamacıları yararlanmalıdır. Köy Enstitüleri uygulaması, on yıllar öncesinin bir deneyimi olmakla birlikte, iş içinde üretim ve eğitim ile yeniden yapılandırmacılık anlayışlarının iyi bir örneğidir. Bugünün eğitimcilerinin Köy Enstitüleri deneyiminden ders çıkarmaları ve günümüze uyarlanabilecek örneklerden yararlanmaları bir gerekirliktir.(CUMHURİYET)