ATATÜRK, CUMHURİYET VE ÇAĞDAŞ TOPLUM
Mustafa Sönmez

ATATÜRK, CUMHURİYET VE ÇAĞDAŞ TOPLUM

Bu içerik 344 kez okundu.

Mustafa Kemal 1881 yılında Selanik’te dünyaya gelmiş, çocukluğu kozmopolit bir yapıya sahip olan sosyal ve kültürel açıdan farklı zenginlikleri barındıran bu kentte geçmiştir. Selanik’in sosyal ve kültürel yapısı kendisini etkilemiştir.

İlkokul, askeri ortaokul ve askeri lise yılları düşünsel gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Lise yıllarında geliştirdiği Fransızcası, onu Fransız aydınlanmacı yazarlarına yönlendirmiştir.

Lise yıllarında arkadaşlarıyla zaman zaman Osmanlı’nın durumunu hakkında tartıştığı ve Osmanl’nın yıkıma doğru gittiğini söylemiştir. Bu düşüncesi Harp Okulu ve Harp Akademisi’nde daha da gelişerek güçlenmiştir. Asıl Türk yurdu olarak gördüğü Anadolu’nun elde tutulmasını savunmuştur.

Oxford Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Geoffrey Lewis, Atatürk için “Kendisinin asker olduğunu biliyoruz ama özünde bir bilgin olduğuna inanıyorum. Çankaya ve Anıtkabir’deki kitaplığına bir bakın, ne kadar çok okuyan bir insan olduğunu görürsünüz. Özellikle tarih konusunda” diyor.

1905 yılında Harp Akademisi’nden mezun olduktan sonra Şam tayin edilmiştir (buna sürgün demek daha doğru olur. Amaç onu İstanbul’dan uzaklaştırmaktır.) İki yıllık Şam görevinden sonra 1907 yılında Rumeli’de 3. Ordu’ya atandı.

Şam’da boş durmadı ve kurduğu “Vatan ve Hürriyet Cemiyeti”ni, daha sonra “İttihat ve Terakki”ye yöneltti. Arkadaşı Ali Fuat Cebesoy’la devletin geleceğini tartışıyorlardı. Ne yapmalı sorusunu şöyle yanıtlıyordu: “Balkanlar’da savaş çıkacaktır. İmparatorluk en zayıf dönemini yaşıyor. Yeni bir Türk devleti kurulmalıdır. Bu devlet imparatorluğun gövdesi üzerine değil, Türk çoğunluğunun yaşadığı topraklar üzerine oturtulmalıdır. Yeni bir Türk devleti (ulus devlet) kurulmalıdır.” 

19 Mayıs 1919 tarihinde Samsun’a giderken Mazhar Müfit Kansu’ya tutturduğu notları arasında ilk sırada “Cumhuriyeti” ilan etmek geliyordu. Bundan da anlaşılacağı gibi Mustafa Kemal Samsun’a o bölgedeki olumsuzlukları çözmek için değil, yeni bir “Türk Devleti” kurmak için gidiyordu. Bu amaçla kısa sürede Amasya’ya geçerek örgütlenme işine girdi.Milli Mücadele’yi örgütlemeye başladı. Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararlar doğrultusunda 27 Aralık 1919 da Ankara’ya geldi.

Ankara’da hem iç hem de dış temaslarda bulundu 23 Nisan 1920’de Büyük Millet Meclisi’nin açılışını gerçekleştirdi. Bu bir meclis hükümetiydi (Ankara Hükümeti de denildi). Böylece usunda gerçekleştirdiği  cumhuriyetin adım adım temellerini atıyordu. Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı’nın utkuyla taçlandıran başkomutanı ve aynı zamanda Cumhuriyetin kuruluşunun da tartışmasız önderidir (yakın silah arkadaşları cumhuriyet düşüncesine karşı çıkmışlardır).

Genel tanımıyla Cumhuriyet, topluma, ulusa yönelik işlerin demokratik kurallar içerisinde yürütülmesidir. Bir başka söyleyişle; devlet başkanlığı makamının ve yönetim yetkisinin babadan oğula ya da hanedana geçmediği; egemenliğin doğrudan ya da dolaylı olarak halka ait olduğu bir yönetim biçimidir. Fakat, cumhuriyetinde türleri vardır. Ben, burada çağdaş cumhuriyet anlayışı üzerinde duracağım.

Mustafa Kemal’in Bulgaristan’da Sofya Militerateşeliği dönemi kendisine çok şey kazandırmıştır. Bulgaristan’da gördükleri, yaşadıkları Cumhuriyet düşüncesinin gelişmesinde büyük katkı yapmıştır.

Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu Atatürk’ü, “Seküler Türkçü... Eskinin yerine yeniyi seçmeyi arzulayan bir idealist” olarak tanımlamıştır.

Atatürk her türlü sorunun çözümünde bilimin yol göstericiliğine inanmıştı. 22 Eylül 1924 yılında “Dünyada her şey için; maddiyat için, maneviyat için,hayat için,başarılar için en hakiki mürşit (yol gösterici) ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında mürşit aramak gaflettir, cehalettir, sapkınlıktır.” derken özellikle Rönesans ve Reform dönemi yazarlarından etkilendiği kuşkusuzdur. Okuduğu kitaplar bunun kanıtıdır. Ayrıca etkilendiği şairlerden olan Tevfik Fikret’in, “Bir gün yapacak fen şu siyah toprağı altın/ Her şey olacak kudret, irfanla inandım” dizelerini çok beğendiği bilinen bir gerçektir.

Atatürk, durup dururken ve ortada herhangi bir politik hava esmesken, çok yakın arkadaşlarına “Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz” dememiştir.

Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul’a çağrılan Mustafa Kemal bir nevi kızağa çekilmiştir. Altı ay kaldığı İstanbul’da herşeyi kafasında kurmuştur. Anadolu’ya geçip bir “Kurtuluş Hareketi” başlatmanın yollarını zaman zaman arkadaşlarıyla tartışmıştır. O fırsat çıkınca da kaçırmamış, Samsun’a ayak basarak üzerinde düşündüğü Kurtuluş Hareketi’ni başlatmıştır.

Bu savaşı kazanacağına olan inancı tamdır. 15 Temmuz 1921yılında Ankara’da yapılan Maarif Kongresi’nde kadın öğretmenlerle, erkek öğretmenlerin haremlik – selamlık biçiminde oturmalarını eleştirerek Maarif Bakanı Hamdullah Suphi (Tanrıöver)’ye, "Sizin kendinize mi yoksa Türk kadınının iffetine mi güveniniz yok? Bir daha böyle bir şey olsun" demiştir.

Bu uyarı aslında Mustafa Kemal’in savaş sonrası düşündüğü devrimlerin ve çağdaşlaşmanın da habercisidir.

Mustafa Kemal, cumhuriyet düşüncesini üzeri kapalı olarak dile getirmeye başlamıştır. TBMM açılmadan ve Ankara’ya geldikten bir ay sonra “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” sözüne bir açıklama getirmiştir ve burada kasttetdiği “Cumhuriyet” rejimidir. 27 Ocak 1923 tarihinde konuşmasında; “Kayıtsız ve şartsız deyimi ile açıklanan egemenliği, milletin üzerinde tutmak demek, bu egemenliğin en küçük bir parçasını; niteliği, adı ne olursa olsun hiçbir makama vermemek, verdirmemek demektir…”

Atatürk, Meclisi açtıktan bir gün sonra 24 Nisan 1920 Cumartesi günü, Meclis’te yaptığı uzun konuşmada, TBMM’nin görev ve yetkilerinden söz ederek Meclis’e bir önerge vermiştir. Atatürk’ün, TBMM’nin niteliklerini açıklayan bu önergesine göre;

1- Hükümet kurulması gereklidir.

2- Geçici de olsa bir hükümet başkanı seçmek veya bir padişah vekili tanımak doğru değildir.

3- Meclis’te beliren milli iradenin doğrudan doğruya vatanın kaderine el koymasını kabul etmek temel ilkedir. TBMM’nin üstünde bir güç yoktur.

4- TBMM, yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamıştır.

Atatürk, 1927 yılında Nutuk’ta, 24 Nisan 1920’de TBMM’ye verdiği ve TBMM’nin kabul ettiği bu önergede, “cumhuriyet” rejiminin saklı olduğunu şöyle ifade etmişti: “Efendiler, bu ilkelere dayalı olan hükümetin niteliği kolayca anlaşılabilir. Böyle bir hükümet milli egemenlik ilkesine dayalı bir halk hükümetidir; cumhuriyettir.”

Kurtuluş gerçekleştirdikten sonra sıra kuruluşa gelmiştir. Lozan Antlaşması aynı zamanda cumhuriyetin kuruluşunun ilk adımı olmuştur. Gerekli zemini ve hazırlıklarını yaptıktan sonra 28 Ekim günü çok yakın arkadaşlarına “Yarın Cumhuriyeti İlan Ediyoruz” diyerek bütün gece üzerinde çalışmışlar ve 29 Ekim günü “Cumhuriyet” tartışmalrının sonrasında TBMM’nce kabul edilmiş ve top atışlarıyla tüm dünyaya duyrulmuştur.

1930 yılında da bir konuşmasında; “Türk devleti halk idaresi olan cumhuriyetle idare olunur bir devlettir. Türk devleti laiktir. Memnuniyetle tekrar görüyorum ki, laik Cumhuriyet esasında beraberiz. Benim siyasi hayatta bir taraflı olarak daima aradığım ve arayacağım temel budur.”

103. yılını tamamlayan Cumhuriyetimizin temelinde “tam bağımsızlık”, “ulusal egemenlik”, “çağdaş uygarlık ve laiklik” vardır. Tüm bu bileşenler “Cumhuriyetin vazgeçilmez karakteridir.”

Kurtuluş ve kuruluşu tamalayan Mustafa Kemal için sıra kafasındaki devrimlere gelmiştir. Bu devrimler aynı zamanda çağdaş uygarlık ve bu uygarlığı yakalamak için olmazsa, olmazlardır.

Atatürk ilke ve devrimleri ortaya çıkan by yeniden yapılanma yavaş yavaş birbirini takğp eden bir silsile içerisinde halka benimsetilerek uygulanmaya konulmuştur. Çağdaşlığımızın kaçınılmaz yüzü olan insan hakları bağlamında bin yıldır arka plana itilen, görmemezlikten gelinen, nüfus sayımlarına bile giremeyen Türk kadınına tanınan haklardır.

Aradan 103 yıl geçmesine karşın hâlâ “kadın haklarını” hazmedemiyen hatırı sayılır bir çoğunluk vardır. Ne acıdır ki, bunlara destek veren bir o kadar da kadınlarımız vardır.

Yandaş, şeriatçı bir gazetenin yazarı şöyle yazabiliyor; “Kemalist kanunlar kadını cesaretlendirdi. Tek eşlilik geldi. Mirastan eşit pay geldi. Kadına boşanma hakkı verdi. Mahkemede eşit şahitlik hakkı verdi. Sonra kadınlar, erkeklere itaat etmez oldu. Neyin Cumhuriyet bayramını kutluyoruz. Şeriatın lagvedilmesini mi?"

Milli Eğitim Bakanı olan kişi, "Kurtuluş Savaşı yerine Milli Mücadele diyoruz Neyden kurtuluyoruz? Bundan önce koskoca bir Osmanlı İmparatorluğu vardı" diyen kafa aynı kafadır. Bu kafa yapısı hem Türkiye Cumhuriyeti ve yasalarına hem de kadın haklarına ihanetin bir türüdür.

Bir ülkenin çağdaşlaşması sosyal yaşamdaki kadın yeri ve kültürel yaşamın tüm boyutlarıyla ortaya konmasıyla başlar, kişisel özgürlüklerle devam eder (Güzel sanatlar, tiyatro, opera, üniversiteler...).

Tanınmış yazar Albert Kahn, Büyük İhanet* adlı kitabında, “Bin bir yolu vardır, halka ihanet etmenin: Halk, şiddet, dehşet ve işkence yolu ile baskı altına alınabilir. Milyonlarca kadın ve erkek sömürülebilir, özgürlüğü alınabilir, yoksulluğa düşürülebilir; zorba yasalar çıkarılabilir, mahkemeler baskı aracı haline getirilebilir; yalan bir propaganda, ortada hiç neden yokken toplumun iki kesimini birbiri karşısına dikebilir; savaş yapılabilir ve bir zamanların acayip simyacıları gibi insan kanından altın çıkarılabilir, işte halka böyle ihanet edilir.”

Bugün ülkemizde yaşanan durumlar deyim yerindeyse ABD’de 1950’li yıllarda ”Soğuk Savaş”ın “McCarthyizm” denen en karanlık dönemi denen dönemine benziyor. Dönemin en korkulan kişisi olan Senatör Joseph McCarthy’nin hedefinde bilimadamları, aydınlar, yazarlar, gazeteciler, sinemacılar, sendikacılar vbg. kişi ve kurumlar vardı.

Mustafa Kemal Atatürk’ün üstün çabasıyla, mücadelesiyle kurduğu ve geleceğimizin ve de gelecek kuşaklarımızın tek güvencesi olan Cumhuriyetimize sahip çıkalım. Mücadelemizi her türlü demokratik yollardan sürdürelim.

Son olarak Atatürk’ün şu sözüne kulak verelim: ”Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, müritler, mensuplar memleketi olamaz.”

*(Çev. Mehmet H. Doğan, Hür Yayınları-1974)

DİĞER YAZILAR
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
ATATÜRK: “ÖĞRETMENLER YENİ NESİL SİZİN ESERİNİZ OLACAKTIR”
ATATÜRK: “ÖĞRETMENLER YENİ NESİL SİZİN ESERİNİZ OLACAKTIR”
BUGÜN 5 ARALIK TÜRK KADININA SEÇME VE SEÇİLME HAKKININ TANINMASININ 90. YIL DÖNÜMÜ KUTLU OLSUN
BUGÜN 5 ARALIK TÜRK KADININA SEÇME VE SEÇİLME HAKKININ TANINMASININ 90. YIL DÖNÜMÜ KUTLU OLSUN